Kinh Dịch

Chu Dịch là phần lõi: 64 quẻ, mỗi quẻ sáu hào, kèm một quẻ từ cho mỗi quẻ và một hào từ cho mỗi hào. Kinh Dịch là Chu Dịch cộng thêm Thập Dực — bộ luận giải đời sau. Hai tên không đồng nghĩa: Chu Dịch là cái nhỏ hơn và cổ hơn nằm bên trong Kinh Dịch, chứ không phải tên đầy đủ của nó. Phân biệt hai tên gọi →

Mỗi hào có hai trạng thái: vạch liền hoặc vạch đứt. Sáu tầng chồng lên nhau cho đúng 64 tổ hợp — không hơn, không kém. Cặp tên dương và âm quen thuộc là cách gọi hình thành về sau; lời kinh phần lõi gọi hai vạch là cương và nhu.

Phần cổ nhất của sách là quẻ từ và hào từ: những câu ngắn, nhiều hình ảnh, không giải thích. Thập Dực mới thêm lớp bình giải triết học. Đọc Kinh Dịch là đọc hai lớp đó cùng lúc, và biết lớp nào là lớp nào.

Âm và dương không phải là xấu và tốt. Đây là hiểu lầm phổ biến nhất. Chúng là hai mặt của cùng một chuyển động: dương là mở ra, đẩy lên, phát tán; âm là thu vào, lắng xuống, kết tụ.

Không mặt nào tồn tại một mình. Trong quẻ Càn thuần dương, hào trên cùng vẫn cảnh báo "lên quá cao thì hối" — vì dương đi đến tận cùng thì tự sinh ra âm. Đó là ý của chữ Dịch: biến.

Ba hào chồng lên nhau thành một quái. Hai trạng thái, ba tầng — vừa đúng tám tổ hợp, gọi là bát quái.

Mỗi quái mang một tượng tự nhiên (trời, đầm, lửa, sấm, gió, nước, núi, đất), một vai trong gia đình, một phương hướng và một hành. Hai quái chồng đôi lên nhau thì thành một quẻ sáu hào — 8 × 8 = 64.

Hà Đồ là sơ đồ chấm tương truyền hiện trên lưng long mã ở sông Hoàng Hà. Các chấm xếp thành năm cặp số: 1–6 ở bắc, 2–7 ở nam, 3–8 ở đông, 4–9 ở tây, 5–10 ở giữa.

Mỗi cặp gồm một số lẻ (dương) và một số chẵn (âm) cách nhau đúng 5. Đây là cách người xưa gắn số với ngũ hành và phương hướng — nền của cả Bát Tự lẫn phong thủy sau này.

Lạc Thư là ma phương bậc ba: chín số từ 1 đến 9 xếp vào lưới 3×3 sao cho mọi hàng, mọi cột và hai đường chéo đều cộng lại bằng 15.

Cách xếp: 4 9 2 / 3 5 7 / 8 1 6. Đây là một tính chất toán học kiểm chứng được, không phải quy ước. Cửu Cung trong phong thủy và phép phi tinh đều dựng trên lưới này.

Năm hành — Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ — nối với nhau bằng hai vòng quan hệ. Tương sinh: Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc. Tương khắc: Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc.

Mỗi quái mang một hành, nên mỗi quẻ cũng vậy. Đó là lý do màu trên toàn bộ trang này chạy theo hành — màu ở đây là dữ liệu, không phải trang trí.