Bát Tự

Bát Tự — còn gọi là Tứ Trụ — lấy thời điểm sinh của một người và viết nó thành bốn cặp can chi: trụ năm, trụ tháng, trụ ngày, trụ giờ. Mỗi trụ hai chữ, tổng cộng tám chữ, nên gọi là Bát Tự.

Chữ quan trọng nhất là can ngày, gọi là Nhật Chủ — đại diện cho chính người đó. Bảy chữ còn lại được đọc trong quan hệ với nó: cái gì sinh nó, cái gì khắc nó, cái gì nó sinh ra.

Đây là chỗ sai phổ biến nhất. Năm mới của Bát Tự bắt đầu ở Lập Xuân (khoảng 4–5 tháng 2 dương lịch), không phải mồng Một Tết. Người sinh ngày 20 tháng Giêng âm lịch nhưng trước Lập Xuân vẫn thuộc can chi của năm cũ.

Trụ tháng cũng vậy: nó đổi ở mỗi tiết trong hai mươi tư tiết khí, tức là theo vị trí thật của mặt trời trên hoàng đạo, chứ không theo ngày mồng Một âm lịch.

Mười Thiên Can: Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý. Chúng chia thành năm cặp, mỗi cặp một hành: Giáp Ất thuộc Mộc, Bính Đinh thuộc Hỏa, Mậu Kỷ thuộc Thổ, Canh Tân thuộc Kim, Nhâm Quý thuộc Thủy.

Trong mỗi cặp, can đứng trước là dương, can đứng sau là âm. Giáp là cây đại thụ, Ất là dây leo — cùng hành Mộc nhưng khác cách biểu hiện.

Mười hai Địa Chi: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Mỗi chi ứng với một con giáp, một khung hai tiếng trong ngày, một tháng trong năm và một phương.

Khác với can, mỗi chi còn chứa một đến ba can ẩn bên trong, gọi là tàng can. Đây là lý do một lá số đọc được sâu hơn nhiều so với tám chữ nhìn thấy.

Thập Thần không phải mười vị thần. Đó là mười tên gọi cho mười quan hệ giữa một can bất kỳ và Nhật Chủ, dựa trên ngũ hành sinh khắc và cùng hay khác âm dương.

Ví dụ: hành sinh ra Nhật Chủ mà cùng âm dương thì gọi là Thiên Ấn, khác âm dương thì gọi là Chính Ấn. Cùng một quan hệ sinh, nhưng hai cách biểu hiện khác nhau.

Dụng Thần là hành mà lá số đang thiếu và cần để cân bằng. Đây là khái niệm khó nhất của Bát Tự và cũng là chỗ các trường phái bất đồng nhiều nhất.

Chúng tôi trình bày cách xác định thông dụng nhất và ghi rõ đó là một cách, không phải cách duy nhất đúng. Ai nói chỉ có một đáp án cho Dụng Thần thì nên hỏi lại họ dựa vào trường phái nào.