Bính

Bính là thiên can thứ ba, thuộc Hỏa dương, tượng mặt trời — thứ ánh sáng chiếu đều, không chọn chỗ và không giấu được.

Trong hệ thống Bát Tự, Hỏa được chẻ thành hai can: Bính và Đinh. Cách chia này không phải để phân biệt lửa lớn với lửa nhỏ, mà để phân biệt hai cách tồn tại của lửa: một thứ tự phát sáng, một thứ phải có nhiên liệu mới cháy.

Mặt chữ Bính và nghĩa sáng rực

Chữ 丙 trong chữ viết cổ được nhiều nhà nghiên cứu đọc là hình cái đế, cái chân đỡ của một vật đặt trên cao. Cách đọc ấy không được thống nhất hoàn toàn, nên chỉ nên xem là một giả thiết của cổ văn tự học.

Chắc chắn hơn là cách Thuyết Văn Giải Tự của Hứa Thận chú chữ này: nó được buộc vào phương Nam và vào trạng thái vạn vật đã thành hình, phô ra rực rỡ. Từ đó có chữ bính với nghĩa sáng rõ, rực sáng, vẫn còn dùng trong từ bính nhiên. Nghĩa thứ ba trong dãy đếm chỉ là công dụng đếm số, đến sau nghĩa gốc.

Tượng mặt trời: sáng mà không tiêu hao nhiên liệu

Điểm cốt lõi của tượng này nằm ở chỗ ít ai nói: mặt trời không bám vào cái gì để cháy. Đinh là ngọn đèn, hết dầu thì tắt; Bính thì không. Vì vậy trong luận đoán, Bính ít phụ thuộc Mộc hơn Đinh, và cái nó cần thường không phải thêm củi mà là một thứ để chiếu vào.

Điểm thứ hai: mặt trời chiếu đều. Nó không phân biệt sân nhà giàu với sân nhà nghèo. Cách đọc phổ biến rút ra từ đó một đặc điểm: Bính khó giữ bí mật, khó thiên vị lâu, và cái gì cũng lộ ra trước khi kịp tính.

Điểm thứ ba, ít người để ý: mặt trời cần mặt nước. Ánh sáng chỉ thành cảnh khi có chỗ phản chiếu. Đó là hình ảnh cổ thư dùng để giải thích vì sao nhật chủ Bính thường lấy Nhâm Thủy làm dụng thần — dù Nhâm chính là can xung với nó.

Giới hạn cần nói thẳng: tượng là công cụ ghi nhớ quy tắc sinh khắc, không phải mô tả con người. Người sinh ngày Bính không vì thế mà hướng ngoại hơn người khác.

Sáu trụ Bính trong vòng sáu mươi hoa giáp

Bính là can dương nên chỉ ghép với địa chi dương, và xuất hiện đúng sáu lần trong vòng 60:

Bính Ngọ thường được coi là trụ nóng nhất trong sáu trụ, vì can và chi cùng dương Hỏa và Ngọ là chỗ Hỏa đến đỉnh. Bính Tý thì ngược hẳn, là hình ảnh mặt trời soi trên mặt nước giữa mùa đông — sáng nhưng không ấm.

Bính hợp Tân, Bính xung Nhâm

• Ngũ hợp: Bính hợp Tân, cổ thư nói hoá Thủy. Bính dương, Tân âm; Bính vốn khắc Tân nhưng vì khác âm dương nên thành hợp.
• Tương xung: Bính xung Nhâm. Cả hai cùng dương, Nhâm Thủy khắc Bính Hỏa, hai bên ở hai phương đối nhau là Nam và Bắc.

Cặp Bính và Tân đáng để dừng lại. Trích Thiên Tuỷ viết năng đoán Canh kim, phùng Tân phản khiếp: Bính rèn được Canh là kim thô, nhưng gặp Tân là kim đã tinh thì lại dè dặt. Cách giải quen thuộc: hợp làm Bính bị ràng, mất cái thế tự do toả sáng vốn có. Đó là ví dụ tốt cho một nguyên tắc chung: hợp không đồng nghĩa với tốt. Hợp chỉ là hai chữ níu nhau, và níu đúng cái đang cần thì hỏng việc.

Bính làm nhật chủ: cần gì, sợ gì

Người sinh ngày Bính thì nhật chủ là Bính. Điểm riêng của nhật chủ này: cả bốn mùa nó đều hay dùng đến Nhâm Thủy, chỉ khác ở chỗ dùng để chế hay dùng để làm nền phản chiếu.

Cách đọc này đi theo hướng điều hậu — cân nóng lạnh khô ẩm — được trình bày kỹ trong Cùng Thông Bảo Giám. Đây là một hướng chọn dụng thần chứ không phải luật; phái cách cục có thể cho kết luận khác trên cùng một lá số.

Trích Thiên Tuỷ viết về Bính: Bính hoả mãnh liệt, khi sương vũ tuyết. Năng đoán Canh kim, phùng Tân phản khiếp. Thổ chúng thành từ, thuỷ xương hiển tiết. Hổ mã khuyển hương, Giáp lai thành diệt. Cách giải quen thuộc: lửa Bính không sợ sương tuyết, rèn được Canh nhưng bị Tân ràng; gặp nhiều Thổ thì khí bị tiết thành hiền lành, gặp Thủy mạnh thì lộ ra khí tiết; ở đất Dần Ngọ Tuất vốn đã thành hỏa cục mà thêm Giáp tiếp củi thì cháy đến mức tự huῷ. Sách này tương truyền của Lưu Bá Ôn, nhưng tác giả thật vẫn còn tranh cãi.

Bính nhìn chín can còn lại

Bảng này cho thấy một nghịch lý thú vị: với nhật chủ Bính, Nhâm vừa là can xung, vừa là thất sát, lại vừa là thứ hầu như mùa nào cũng cần. Trong Tử Bình, chữ gây áp lực mạnh nhất đôi khi chính là chữ làm nên giá trị của lá số — miễn là nhật chủ đủ sức đứng với nó.

Bính trong thực hành lập tứ trụ

Khi lập lá số bát tự, cần nhớ rằng can tháng không tự do mà suy từ can năm: năm Giáp hoặc Kỷ thì tháng Giêng khởi từ Bính Dần. Nghĩa là nhiều người có chữ Bính ở trụ tháng chỉ vì họ sinh đầu năm Giáp hoặc năm Kỷ. Toàn bộ quy trình đổi ngày giờ sinh thành bốn trụ ở bài Bát Tự tứ trụ và cách lập, còn nền lý thuyết ở bài Âm dương ngũ hành, nền của mọi môn.

Ngoài Bát Tự, Bính là một trong 24 sơn của la bàn phong thủy, nằm ở phía Nam cùng Ngọ và Đinh. Cùng một ký hiệu nhưng ở đó nó chỉ một cung hướng 15 độ chứ không chỉ một lực ngũ hành trong lá số.

Hiểu lầm thường gặp

Hiểu lầm phổ biến nhất: Bính là mặt trời nên là can mạnh nhất. Trong mười can không có can nào mạnh sẵn. Sức của một can được đo bằng tháng sinh, bằng gốc ở địa chi và bằng các can đi kèm. Một chữ Bính sinh tháng Tý, không gốc, không Mộc trợ thì yếu đúng nghĩa.

Hiểu lầm thứ hai: tưởng Hỏa nhiều thì nhiệt huyết, may mắn. Cách đọc Tử Bình nhắm tới cân bằng chứ không nhắm tới nhiều. Lửa thừa mà không có gì tiết, không có gì chế thì cổ thư đọc là táo, không phải là hay.

Hiểu lầm thứ ba, liên quan đến cách dùng từ: lấy chữ xung để doạ người. Bính xung Nhâm không phải một lời cảnh báo về tai hoạ. Đó chỉ là tên gọi của một quan hệ hai chiều giữa hai chữ; kết quả tốt hay xấu phụ thuộc vào việc lá số đang thừa hay đang thiếu Thủy, chứ không phụ thuộc vào bản thân chữ xung.