Giáp Tý

Giáp Tý (甲子) là tổ hợp thứ 1 trong vòng sáu mươi hoa giáp — ghép giữa thiên can Giáp và địa chi Tý, nạp âm Hải Trung Kim. Những năm dương lịch mang can chi này gần đây nhất là 1984 và 2044.

Can Giáp và chi Tý ghép lại thì ra sao

Can Giáp thuộc Dương Mộc; chi Tý thuộc Dương Thủy. Thủy sinh Mộc — chi nuôi can, can được tiếp sức từ gốc.

Trong vòng sáu mươi, can dương chỉ ghép được với chi dương và can âm chỉ ghép với chi âm — đó là lý do có 60 tổ hợp chứ không phải 120. Giáp Tý nằm ở vị trí thứ 1, nên nó lặp lại đúng mỗi 60 năm, 60 tháng, 60 ngày hoặc 60 giờ tuỳ nó đứng ở trụ nào.

Nạp âm Hải Trung Kim

Vàng trong lòng biển — kim khí còn nằm sâu dưới nước, chưa ai lấy lên được. Cổ thư dùng tượng này nói về tiềm lực chưa lộ: có thật, nhưng cần thời gian và điều kiện mới thành dùng được.

Nạp âm gán cho mỗi cặp can chi liên tiếp một hành riêng — ở đây là Kim. Cần phân biệt rõ: hành nạp âm (Kim) khác hành của can (Mộc) và khác hành của chi (Thủy). Ba con số này trả lời ba câu hỏi khác nhau và không thay thế nhau được.

Tàng can trong chi Tý

Địa chi không phải một điểm mà là một khoảng thời gian; trong khoảng đó khí của các hành chuyển tiếp dần. Vì vậy mỗi chi chứa một tới ba thiên can, gọi là tàng can.

Bản khí là khí chính, nặng nhất khi luận; trung khí và dư khí nhẹ hơn. Khi Giáp Tý đứng ở trụ tháng, chính bản khí Quý thường quyết định phần lớn cách đọc lá số.

Giáp Tý gặp can chi khác

Những năm Giáp Tý

Trong khoảng 1930 – 2050, các năm mang can chi Giáp Tý là 1984, 2044. Người sinh những năm này cầm tinh con chuột.

Lưu ý một điểm hay bị bỏ qua: trong Bát Tự, năm can chi cắt ở Lập Xuân chứ không cắt ở Tết Nguyên Đán. Người sinh trong khoảng từ Tết tới trước Lập Xuân vẫn thuộc can chi năm cũ. Muốn biết chính xác, hãy dùng công cụ lập lá số Bát Tự — nó tính theo tiết khí thật.

Khi Giáp Tý đứng ở từng trụ

• Trụ năm — nói về gốc gác, thời thơ ấu và bối cảnh gia đình. Đây là chỗ Giáp Tý hay được nhắc tới nhất vì nó chính là "tuổi" theo cách gọi thông thường.
• Trụ tháng — nói về thời thanh niên và môi trường làm việc. Trụ tháng nặng nhất trong bốn trụ vì nó giữ lệnh tháng.
• Trụ ngày — can ngày là chính bản thân người có lá số. Nếu Giáp làm nhật chủ thì mọi chữ còn lại được đọc trong quan hệ với nó.
• Trụ giờ — nói về hậu vận và con cái. Trụ giờ đổi theo hai tiếng một lần nên sai giờ sinh là sai trụ này trước tiên.

Hiểu lầm thường gặp

Nghe "Giáp Tý nạp âm Hải Trung Kim", nhiều người kết luận ngay rằng mình "mệnh Kim" rồi đi chọn màu, chọn hướng, chọn số theo hành đó. Đây là chỗ sai phổ biến nhất.

Ở Giáp Tý, mâu thuẫn thấy rõ ngay: nạp âm nói Kim, nhưng can Giáp là Mộc và chi Tý là Thủy — ba con số, không con nào trùng con nào. Nếu nạp âm là "mệnh" của người ta thì hai con số kia là gì?

Nạp âm chỉ là một trong nhiều cách gán hành, và nó gán cho cặp can chi chứ không gán cho con người. Trong Bát Tự hiện đại, thứ quyết định cách luận là nhật chủ — can của trụ ngày — cùng với lệnh tháng, chứ không phải nạp âm của trụ năm. Hai người cùng Giáp Tý ở trụ năm nhưng khác ngày sinh sẽ có nhật chủ khác nhau và lá số đọc ra khác hẳn.

Nạp âm vẫn có chỗ dùng — nó xuất hiện trong Tử Vi để định Cục, và trong một số phép chọn ngày. Nhưng dùng nó làm căn cứ duy nhất để kết luận về một người thì là rút gọn quá tay. Xem thêm cách ngũ hành vận hành và bài về vòng sáu mươi hoa giáp.