Canh Ngọ

Canh Ngọ (庚午) là tổ hợp thứ 7 trong vòng sáu mươi hoa giáp — ghép giữa thiên can Canh và địa chi Ngọ, nạp âm Lộ Bàng Thổ. Những năm dương lịch mang can chi này gần đây nhất là 1930 và 1990 và 2050.

Can Canh và chi Ngọ ghép lại thì ra sao

Can Canh thuộc Dương Kim; chi Ngọ thuộc Dương Hỏa. Hỏa khắc Kim — chi khắc can, gốc chống lại ngọn.

Trong vòng sáu mươi, can dương chỉ ghép được với chi dương và can âm chỉ ghép với chi âm — đó là lý do có 60 tổ hợp chứ không phải 120. Canh Ngọ nằm ở vị trí thứ 7, nên nó lặp lại đúng mỗi 60 năm, 60 tháng, 60 ngày hoặc 60 giờ tuỳ nó đứng ở trụ nào.

Nạp âm Lộ Bàng Thổ

Đất ven đường — lớp đất bị người qua kẻ lại nện chặt. Tượng của cái nền chịu được giẫm đạp, nhưng cũng là đất mỏng, khó trồng cấy.

Nạp âm gán cho mỗi cặp can chi liên tiếp một hành riêng — ở đây là Thổ. Cần phân biệt rõ: hành nạp âm (Thổ) khác hành của can (Kim) và khác hành của chi (Hỏa). Ba con số này trả lời ba câu hỏi khác nhau và không thay thế nhau được.

Tàng can trong chi Ngọ

Địa chi không phải một điểm mà là một khoảng thời gian; trong khoảng đó khí của các hành chuyển tiếp dần. Vì vậy mỗi chi chứa một tới ba thiên can, gọi là tàng can.

Bản khí là khí chính, nặng nhất khi luận; trung khí và dư khí nhẹ hơn. Khi Canh Ngọ đứng ở trụ tháng, chính bản khí Đinh thường quyết định phần lớn cách đọc lá số.

Canh Ngọ gặp can chi khác

Những năm Canh Ngọ

Trong khoảng 1930 – 2050, các năm mang can chi Canh Ngọ là 1930, 1990, 2050. Người sinh những năm này cầm tinh con ngựa.

Lưu ý một điểm hay bị bỏ qua: trong Bát Tự, năm can chi cắt ở Lập Xuân chứ không cắt ở Tết Nguyên Đán. Người sinh trong khoảng từ Tết tới trước Lập Xuân vẫn thuộc can chi năm cũ. Muốn biết chính xác, hãy dùng công cụ lập lá số Bát Tự — nó tính theo tiết khí thật.

Khi Canh Ngọ đứng ở từng trụ

• Trụ năm — nói về gốc gác, thời thơ ấu và bối cảnh gia đình. Đây là chỗ Canh Ngọ hay được nhắc tới nhất vì nó chính là "tuổi" theo cách gọi thông thường.
• Trụ tháng — nói về thời thanh niên và môi trường làm việc. Trụ tháng nặng nhất trong bốn trụ vì nó giữ lệnh tháng.
• Trụ ngày — can ngày là chính bản thân người có lá số. Nếu Canh làm nhật chủ thì mọi chữ còn lại được đọc trong quan hệ với nó.
• Trụ giờ — nói về hậu vận và con cái. Trụ giờ đổi theo hai tiếng một lần nên sai giờ sinh là sai trụ này trước tiên.

Hiểu lầm thường gặp

Nghe "Canh Ngọ nạp âm Lộ Bàng Thổ", nhiều người kết luận ngay rằng mình "mệnh Thổ" rồi đi chọn màu, chọn hướng, chọn số theo hành đó. Đây là chỗ sai phổ biến nhất.

Ở Canh Ngọ, mâu thuẫn thấy rõ ngay: nạp âm nói Thổ, nhưng can Canh là Kim và chi Ngọ là Hỏa — ba con số, không con nào trùng con nào. Nếu nạp âm là "mệnh" của người ta thì hai con số kia là gì?

Nạp âm chỉ là một trong nhiều cách gán hành, và nó gán cho cặp can chi chứ không gán cho con người. Trong Bát Tự hiện đại, thứ quyết định cách luận là nhật chủ — can của trụ ngày — cùng với lệnh tháng, chứ không phải nạp âm của trụ năm. Hai người cùng Canh Ngọ ở trụ năm nhưng khác ngày sinh sẽ có nhật chủ khác nhau và lá số đọc ra khác hẳn.

Nạp âm vẫn có chỗ dùng — nó xuất hiện trong Tử Vi để định Cục, và trong một số phép chọn ngày. Nhưng dùng nó làm căn cứ duy nhất để kết luận về một người thì là rút gọn quá tay. Xem thêm cách ngũ hành vận hành và bài về vòng sáu mươi hoa giáp.