Nhà ở

Phong thủy nhà ở cổ điển gói toàn bộ căn nhà vào ba điểm mà cổ thư dương trạch gọi là tam yếu: cửa chính, phòng ngủ chính và bếp.

Ba điểm ấy trong nguyên văn là môn 門, chủ 主 và táo 灶 — chỗ vào, chỗ ngủ, chỗ nấu. Đáng chú ý là kiến trúc hiện đại khi phân tích một căn nhà cũng dừng lại ở đúng ba chỗ đó: lối vào, khu ngủ, khu bếp. Hai hệ ngôn ngữ khác nhau nhưng chỉ vào cùng những điểm, và đó không phải trùng hợp — đó là vì cả hai đều xuất phát từ việc quan sát người ta sống trong nhà thế nào.

Cửa chính: chỗ duy nhất cả nhà đều đi qua

Cổ thư gọi cửa chính là khí khẩu, miệng đón khí. Bỏ chữ khí đi thì phần còn lại vẫn đứng vững: đó là chỗ duy nhất mọi người và mọi thứ trong nhà đều phải đi qua, là ấn tượng đầu tiên khi bước vào, và là nơi quyết định nhà sáng hay tối ngay từ mét đầu tiên.

Các nguyên tắc cổ điển quanh cửa chính hầu hết đọc được theo nghĩa đen. Cửa nên mở vào một khoảng trống chứ không đâm thẳng vào tường — vì bước vào một bức tường cách mặt một mét thì chật thật. Trước cửa nên quang, không chất đồ — vì đó là chỗ tắc nghẽn mỗi sáng. Cửa nên là cửa lớn nhất nhà — vì nó phải cho đồ đạc lớn đi qua. Hướng nhà cũng tính theo cửa này chứ không theo ban công.

Lối đi: nguyên tắc dễ giải thích nhất trong cả trụ

Nếu chỉ được giữ lại một ý của phong thủy nhà ở thì nên giữ ý này: đường đi trong nhà phải rõ và không bị chặn. Cổ thư nói về dòng khí; bạn có thể đọc thẳng là dòng người.

Cách kiểm rất đơn giản và không tốn gì. Đi từ cửa chính vào bếp, từ giường ra nhà vệ sinh trong đêm, từ bàn ăn ra bồn rửa. Chỗ nào bạn phải lách người, nghiêng vai hay bước vòng thì chỗ đó là chỗ cần sửa — và thường sửa bằng cách bỏ bớt một món đồ, không phải thêm vào. Một căn nhà mà mọi lối đi đều thẳng và rộng hơn vai người thì đã xử lý xong phần lớn những gì phong thủy nhà ở muốn nói.

Bếp: nơi Hỏa và Thủy gặp nhau

Nguyên tắc được nhắc nhiều nhất là không đặt bếp nấu sát hoặc đối diện trực tiếp bồn rửa, vì theo quan hệ ngũ hành thì Thủy khắc Hỏa. Ở đây có một cơ sở thực tế rất thẳng: nước bắn vào bếp đang nấu gây nguy hiểm và làm tắt lửa, dầu bắn sang bồn rửa gây bẩn, và đứng nấu ngay cạnh vòi nước thì hai người trong bếp sẽ va vào nhau.

Cách xử lý cổ điển cũng chính là cách xử lý của người làm bếp chuyên nghiệp: chèn một khoảng đệm giữa hai khu vực, tốt nhất là mặt bàn sơ chế. Trong ngôn ngữ ngũ hành thì mặt gỗ hoặc đá chính là Mộc và Thổ đứng giữa để chuyển thế. Hai cách nói, một bố trí.

Những cái “kỵ” phổ biến, và cái nào có lý

• Cửa trước thẳng cửa sau — cổ thư gọi là xuyên tâm sát. Lý do đọc được: một hành lang thẳng suốt biến không gian sống thành lối đi, không ai dừng lại ở đó được, và nhà mất chỗ để hình thành khu vực riêng.
• Xà ngang đè đầu giường hoặc bàn — lý do đọc được: trần thấp cục bộ ngay trên đầu tạo cảm giác bị đè, và cảm giác ấy có thật kể cả khi người ta không gọi tên được nó.
• Nhà vệ sinh giữa nhà — trung cung theo cách nói cổ. Lý do đọc được rất cụ thể: giữa nhà thường không có tường ngoài, tức là không có cửa sổ, tức là một phòng ướt không thông gió tự nhiên, cộng thêm đường ống nằm ở chỗ khó sửa nhất.
• Gương đối thẳng cửa chính — lý do đọc được: chuyển động bất ngờ trong gương ngay khi mở cửa gây giật mình. Đây là chuyện của phản xạ, không phải của khí.
• Cầu thang đâm thẳng cửa chính — lý do đọc được yếu hơn nhiều, chủ yếu là chuyện tầm nhìn và riêng tư. Chỗ này chúng tôi xếp vào quy ước hơn là kinh nghiệm.

Thứ tự trên là có chủ ý: xếp từ chỗ giải thích được nhiều nhất xuống chỗ giải thích được ít nhất. Không phải cái kỵ nào cũng đứng vững như nhau, và gộp tất cả vào một rổ là cách làm cho cái có lý mất uy tín theo cái vô lý.

Ánh sáng và thông gió đứng trên tất cả

Một căn nhà thiếu sáng và ẩm thì không có cách bố trí nào cứu được, và cũng không có vật phẩm nào cứu được. Đây là chỗ site này nói khác các trang phong thủy bán đồ: khi ánh sáng, độ ẩm hoặc diện tích là vấn đề, thì đó là vấn đề của kết cấu, và lời giải nằm ở việc mở thêm ô sáng, thêm quạt thông gió, xử lý chống thấm hoặc bỏ bớt vách — chứ không nằm ở việc treo hay đặt thêm bất cứ thứ gì.

Thứ tự xử lý hợp lý cho một căn nhà: sáng và thoáng trước, lối đi thứ hai, chỗ ngủ và chỗ làm việc thứ ba, hướng thứ tư, màu và vật liệu cuối cùng. Màu sắc đứng cuối không phải vì không quan trọng, mà vì nó là thứ dễ đổi nhất nên không nên đổi đầu tiên.

Nhà ống và chung cư: chỗ cổ thư không lường trước

Phong thủy dương trạch hình thành quanh nhà sân trong, một tầng, bốn mặt thoáng, có sân giữa. Nhà ống Việt Nam thì sâu, hẹp, chỉ hở mặt trước và mặt sau, giữa nhà tối. Chung cư còn xa hơn nữa: hướng đã cố định, hàng xóm sát vách, không có mặt đất.

Cách trung thực là thừa nhận cổ thư không có sẵn câu trả lời cho hai loại nhà này, rồi suy từ nguyên tắc gốc thay vì chép quy tắc. Với nhà ống, nguyên tắc gốc là ánh sáng và thông gió, nên giếng trời là lời giải đúng — nó là cái sân trong dựng đứng lên. Với chung cư, phần hướng nhà gần như không đổi được, nên toàn bộ chú ý nên dồn vào chỗ đặt giường và chỗ đặt bàn, là hai thứ vẫn còn quyền quyết định.

Hiểu lầm thường gặp

Hiểu lầm phổ biến nhất là tin rằng một món đồ đặt đúng chỗ sẽ hoá giải được một vấn đề của căn nhà. Không có cơ sở nào cho việc này, kể cả bên trong chính hệ thống phong thủy — vì trong hệ ấy, thứ quyết định là diện tích lớn, kết cấu và luồng đi, tức là những thứ có trọng lượng, chứ không phải một vật nhỏ trên kệ.

Hiểu lầm thứ hai đến từ hướng ngược lại: cho rằng vì nhiều quy tắc giải thích được nên phần còn lại là vô nghĩa và bỏ hết. Phần quy ước tượng trưng vẫn có ích như một danh sách kiểm — nó buộc người ta đi qua từng điểm trong nhà và nhìn kỹ, việc mà bình thường không ai làm. Giá trị của nó nằm ở chỗ bắt mình chú ý, chứ không nằm ở chỗ nó đúng hay sai. Ranh giới giữa hai phần được ghi rõ trong trang miễn trừ trách nhiệm.