Màu sắc

Mỗi hành ứng một nhóm màu — Mộc xanh lá, Hỏa đỏ cam, Thổ vàng nâu, Kim trắng xám, Thủy đen — nhưng thứ quyết định là diện tích chứ không phải sự có mặt.

Màu là tầng dễ đổi nhất trong một không gian, nên nó cũng là tầng bị lạm dụng nhiều nhất: đổi một cái gối rồi tin rằng đã sửa được cái gì đó. Mục này cố gắng đặt màu về đúng chỗ của nó — quan trọng, nhưng đứng sau ánh sáng, sau bố trí và sau lối đi.

Năm nhóm màu, và vì sao gán như thế

Hành	Nhóm màu	Nguồn gốc liên tưởng	Chất liệu thường đi cùng
Mộc	Xanh lá, xanh lục, xanh chàm	Cây cỏ đang sống	Gỗ, tre, mây, cây trồng
Hỏa	Đỏ, cam, tím đỏ	Lửa và mặt trời	Ánh sáng ấm, nến, đồ điện
Thổ	Vàng đất, nâu, be, đất nung	Mặt đất và đất sét	Gạch, gốm, đá tự nhiên
Kim	Trắng, xám, ánh kim	Kim loại và khoáng thạch	Thép, nhôm, sứ trắng, kính trong
Thủy	Đen, xanh thẫm, xanh navy	Nước sâu về đêm	Gương, kính tối màu, mặt bóng

Các liên tưởng này là quan sát tự nhiên, không phải quy định tuỳ tiện — nhưng chúng vẫn là liên tưởng. Nói cho chính xác: bảng trên gán màu cho hành, chứ không chứng minh rằng màu có hành. Đó là quy ước phân loại, và nó có ích đúng ở mức một quy ước có ích: cho ta một cách nói ngắn gọn về những thứ vốn khó gọi tên.

Diện tích quyết định, không phải sự có mặt

Đây là ý quan trọng nhất của cả mục và cũng là ý bị bỏ qua nhiều nhất. Một bức tường và một cái gối cùng màu đỏ không phải là hai lượng Hỏa như nhau — chúng cách nhau vài trăm lần về diện tích, và cảm giác trong phòng đi theo diện tích.

Trong thiết kế nội thất có một quy tắc chia tỉ lệ quen thuộc: khoảng sáu phần màu nền, ba phần màu phụ, một phần màu điểm. Quy tắc này không đến từ phong thủy, nhưng nó nói cùng một điều mà phần “một hành nền, một hành điểm” muốn nói, và nó cụ thể hơn nhiều. Khi bạn nghe ai đó bảo hãy thêm hành X vào phòng, câu hỏi đúng để hỏi lại là thêm bao nhiêu phần trăm diện tích.

Thứ tự trọng lượng trong một phòng, từ nặng xuống nhẹ: sàn và tường, rèm và thảm, đồ nội thất lớn, chăn ga gối, rồi cuối cùng mới là vật trang trí nhỏ. Đổi màu ở ba nhóm đầu mới thực sự đổi được cảm giác của phòng.

Ghép theo quan hệ sinh, không ghép theo quan hệ khắc

Cách chọn có kỷ luật nhất là: lấy một hành làm nền, lấy hành sinh ra nó hoặc hành nó sinh ra làm màu điểm, và dừng lại ở hai hoặc ba nhóm màu. Ví dụ nền Thổ với điểm Hỏa, nền Kim với điểm Thủy, nền Mộc với điểm Thủy.

Ghép hai hành khắc nhau — đỏ rực cạnh trắng lạnh, xanh lá cạnh nâu đất diện tích lớn — không phải là điều cấm, và trong đồ hoạ nó còn là cách tạo tương phản mạnh. Nhưng trong một căn phòng phải sống hằng ngày thì tương phản mạnh mệt hơn dễ chịu. Chi tiết về hai vòng quan hệ nằm ở mục ngũ hành; bài âm dương và ngũ hành trong thư viện đi chậm hơn với ví dụ.

Ánh sáng đổi màu: một hộp sơn ra hai kết quả

Một chi tiết thực dụng mà không cổ thư nào nói, vì thời ấy chỉ có một nguồn sáng: cùng một màu sơn dưới đèn trắng lạnh và dưới đèn vàng ấm cho ra hai màu khác hẳn nhau, đủ khác để lệch sang nhóm hành bên cạnh trong cảm nhận.

Vì vậy quy tắc thực tế là chọn màu tại chỗ, dưới đúng nguồn sáng của phòng đó, vào đúng khung giờ hay dùng phòng nhất. Một màu be chọn dưới đèn showroom trắng lạnh có thể thành vàng bệch dưới đèn phòng khách. Đây là loại sai lầm tốn kém và hoàn toàn tránh được.

Màu theo chức năng của phòng

• Phòng ngủ — nghiêng hẳn về nhóm dịu và tối. Đây là không gian thiên Âm, không cần cân bằng; chi tiết ở mục phòng ngủ.
• Chỗ làm việc — nền trung tính, một điểm Mộc nhỏ. Tránh diện tích lớn màu bão hoà mạnh trong tầm nhìn thẳng, vì mắt phải làm việc suốt ngày ở đó; xem thêm ở bàn làm việc.
• Bếp — vốn đã sẵn Hỏa từ chính việc nấu, nên không cần thêm đỏ diện tích lớn.
• Phòng khách — chỗ duy nhất mà một mảng màu mạnh có lý, vì đây là không gian dùng theo đợt chứ không phải ở liên tục.
• Lối đi và hành lang — sáng hơn phòng, vì đây là chỗ dễ tối nhất trong nhà; xem nhà ở.

Một ví dụ có thật: bảng màu của chính trang này

Thay vì đưa thêm lý thuyết, đây là một trường hợp cụ thể kiểm được ngay trên màn hình bạn đang nhìn. Bảng màu của Dịch Mệnh lấy đúng năm màu bột tự nhiên của tranh Đông Hồ, và năm màu ấy ghép vừa khít với ngũ hành:

• Điệp — bột vỏ sò nghiền, màu trắng ngà. Ứng Kim, dùng làm nền.
• Than lá tre — màu đen ấm. Ứng Thủy, dùng làm màu chữ.
• Son — bột đá son, màu đỏ đất. Ứng Hỏa, dùng làm màu điểm.
• Hoa hòe — màu vàng. Ứng Thổ, dùng làm màu điểm phụ.
• Chàm — màu xanh từ lá chàm. Ứng Mộc.

Cách dùng đúng theo nguyên tắc ở trên: nền điệp chiếm gần hết diện tích, chữ than tre, còn son và hòe chỉ xuất hiện ở phần rất nhỏ. Điệp là Kim, than tre là Thủy, và Kim sinh Thủy — cặp nền và chữ nằm đúng trên vòng tương sinh. Đó là toàn bộ ứng dụng, không có gì huyền bí, và bạn có thể kiểm bằng cách nhìn quanh trang. Cách trang này được dựng nằm ở trang giới thiệu; phần màu trên màn hình còn được bàn ở không gian số.

Hiểu lầm thường gặp

“Mệnh Hỏa thì phải sơn nhà màu đỏ” là cách áp máy móc, và nó sai ở hai tầng cùng lúc. Tầng thứ nhất: màu hợp mệnh trong cách luận cổ điển vốn được dùng làm điểm nhấn, lấy nó phủ kín tường là biến bổ trợ thành thừa. Tầng thứ hai sâu hơn — chữ “mệnh” ở đây thường bị lẫn giữa mệnh ngũ hành nạp âm và cung mệnh, hai thứ tính bằng hai phép hoàn toàn khác nhau, nên người ta hay bổ theo một con số mà chính họ cũng chưa xác định rõ là con số nào.

Hiểu lầm thứ hai, nhẹ hơn nhưng gặp hằng ngày: tin rằng đổi màu là đủ. Trong thứ tự ảnh hưởng đến một căn phòng, màu đứng sau ánh sáng, sau bố trí, sau lối đi. Đổi màu một căn phòng thiếu sáng chỉ cho ra một căn phòng thiếu sáng màu khác.