Mai Hoa Dịch Số

Mai Hoa Dịch Số lập quẻ bằng con số chứ không bằng ngẫu nhiên: quẻ tính ra từ ngày giờ âm lịch, hoặc từ hai con số bất kỳ có sẵn trong hoàn cảnh.

Đó là chỗ nó khác căn bản với phép ba đồng xu. Ba đồng xu mượn sự ngẫu nhiên để cắt đứt ý muốn của người hỏi ra khỏi kết quả. Mai Hoa thì không: mọi con số của nó đều đọc được từ hoàn cảnh, và với cùng một đầu vào thì luôn ra cùng một quẻ. Điều đó vừa là cái hay vừa là chỗ yếu nhất của nó, và bài này nói cả hai.

Thiệu Ứng và một quyển sách khó truy nguồn

Tương truyền người lập ra phép này là Thiệu Ứng (邵雍, 1011–1077), hiệu Khang Tiết, một nhà Dịch học đời Bắc Tống. Chúng tôi viết “tương truyền” và giữ nguyên ba chữ đó: bản Mai Hoa Dịch Số lưu hành hiện nay là sách biên tập đời sau, và không có bằng chứng văn bản nào xác nhận chính ông viết nó. Gán một kỹ thuật cho một cái tên lớn là thói quen rất cũ của sách thuật số; điều đó không làm phép tính sai, nhưng nó làm sai lịch sử.

Tên “mai hoa” đến từ giai thoại: ông ngồi xem hai con chim tranh nhau trên cành mai, lấy ngay cảnh trước mắt làm số mà lập quẻ. Ý của giai thoại đáng giữ hơn tính xác thực của nó: con số để lập quẻ không phải đi tìm, nó đang ở ngay đó.

Hai cách lấy số

Cách thứ nhất — theo ngày giờ. Đổi thời điểm hỏi sang âm lịch. Năm không lấy con số dương lịch mà lấy số của địa chi: Tý 1, Sửu 2, Dần 3, Mão 4, Thìn 5, Tỵ 6, Ngọ 7, Mùi 8, Thân 9, Dậu 10, Tuất 11, Hợi 12. Tháng và ngày lấy nguyên số âm lịch. Giờ cũng quy về địa chi theo cùng bảng đó — giờ Tý là 1, giờ Ngọ là 7.

• Thượng quái = (năm + tháng + ngày) chia 8, lấy số dư
• Hạ quái = (năm + tháng + ngày + giờ) chia 8, lấy số dư
• Hào động = (năm + tháng + ngày + giờ) chia 6, lấy số dư

Cách thứ hai — theo hai con số bất kỳ. Số thứ nhất chia 8 ra thượng quái, số thứ hai chia 8 ra hạ quái, tổng hai số chia 6 ra hào động. Hai con số đó lấy ở đâu là việc của người lập quẻ: số nét của một chữ, số người đang ngồi trong phòng, hai số cuối của một biển số xe, hai con số ai đó vừa nói ra. Điều kiện duy nhất là chọn trước rồi lấy, không phải lấy rồi đổi.

Quy tắc dư 0. Chia 8 mà dư 0 thì lấy 8; chia 6 mà dư 0 thì lấy 6. Lý do đơn giản: chia hết nghĩa là vừa tròn một vòng, mà tròn một vòng thì đang đứng ở bậc cuối cùng của vòng đó chứ không phải ở bậc số không — vòng quái không có bậc số không.

Thứ tự Tiên Thiên — tra số ra quái

Mai Hoa dùng thứ tự bát quái Tiên Thiên, không dùng thứ tự Hậu Thiên. Đây là chỗ sai thường gặp khi người học mang bảng của môn khác sang.

Thể và Dụng — chỗ Mai Hoa rẽ khỏi lối đọc kinh văn

Lập được quẻ rồi, Mai Hoa không mở sách đọc lời hào. Nó làm một việc khác: chia quẻ thành hai quái và đọc quan hệ ngũ hành giữa chúng.

Quái nào chứa hào động thì gọi là Dụng (用) — việc đang hỏi, phía đang động. Quái không chứa hào động là Thể (體) — bản thân người hỏi. Đọc theo năm quan hệ ngũ hành giữa hai hành đó:

• Dụng sinh Thể — việc đến đỡ mình, thuận nhất
• Thể sinh Dụng — mình phải bỏ sức ra cho việc, hao tổn
• Thể khắc Dụng — mình làm chủ được tình thế, nhưng phải gắng
• Dụng khắc Thể — việc ép lại mình, khó nhất
• Thể Dụng đồng hành — ngang sức, kéo dài, không ngã ngũ

Cách đọc này hiểu được vì sao Mai Hoa được tiếng là nhanh: nó trả lời bằng một quan hệ duy nhất, không phải bằng một đoạn văn cổ. Cái giá phải trả cũng rõ: toàn bộ văn bản Chu Dịch bị gạt ra ngoài. Ai muốn đọc theo lời quẻ thì vẫn tra được trong 64 quẻ Kinh Dịch, nhưng đó không còn là Mai Hoa nữa.

Một quẻ tính đủ từ đầu đến cuối

Giả sử một người hỏi vào giờ Ngọ, ngày 15 tháng 8 năm Ngọ (âm lịch).

• Năm Ngọ → 7. Tháng → 8. Ngày → 15. Giờ Ngọ → 7.
• Thượng quái: 7 + 8 + 15 = 30. 30 : 8 = 3 dư 6 → Khảm (nước).
• Hạ quái: 30 + 7 = 37. 37 : 8 = 4 dư 5 → Tốn (gió).
• Hào động: 37 : 6 = 6 dư 1 → hào một động.

Trên Khảm dưới Tốn là quẻ 48 Thủy Phong Tỉnh. Hào một động, đổi từ âm sang dương, cho quẻ 5 Thủy Thiên Nhu làm quẻ biến. Lấy hào 2·3·4 và 3·4·5 của quẻ gốc được quẻ 38 Hỏa Trạch Khuê làm quẻ hỗ.

Hào động nằm ở hạ quái, nên Tốn là Dụng và Khảm là Thể. Khảm thuộc Thủy, Tốn thuộc Mộc; Thủy sinh Mộc, tức Thể sinh Dụng. Cách đọc theo Mai Hoa: việc không chống lại người hỏi, nhưng nó rút sức của người hỏi — muốn xong thì phải bỏ ra, và cái bỏ ra không nhỏ. Đó là một kết luận, không phải một lời tiên đoán; nó mô tả thế đứng chứ không nói chuyện gì sẽ xảy ra.

Điểm yếu phải nói thẳng: phép này hoàn toàn tất định

Vì không có chỗ nào ngẫu nhiên, hai người hỏi trong cùng một giờ sẽ nhận cùng một quẻ — dù hỏi hai việc chẳng liên quan gì đến nhau, dù ở hai đầu đất nước. Đây không phải lỗi cài đặt mà là hệ quả trực tiếp của cách tính.

Hệ quả còn đi xa hơn thế. Thượng quái chỉ phụ thuộc năm, tháng và ngày, nên suốt một ngày âm lịch, thượng quái không đổi. Chỉ hạ quái và hào động chạy theo giờ. Một ngày có mười hai giờ địa chi, mà hạ quái chỉ nhận tối đa tám giá trị — vậy cả ngày hôm đó, phép Mai Hoa theo thời gian chỉ sinh ra được nhiều nhất tám quẻ chủ, và cả tám đều chung một quái trên. Tám trên sáu mươi tư — một phần tám số quẻ. Những quẻ còn lại, ngày đó không cách nào gặp.

Có người coi đây là đặc điểm chứ không phải khuyết điểm: mỗi ngày có khí của riêng nó, và quái trên cố định chính là khí ấy. Có người coi đây là lý do để không dùng cách tính theo thời gian cho câu hỏi cá nhân. Chúng tôi không đứng về phía nào; chúng tôi đặt con số lên bàn để bạn biết mình đang dùng cái gì.

Ngoại ứng — cách người xưa vá chỗ đó

Truyền thống Mai Hoa đã thấy vấn đề này và xử lý nó bằng ngoại ứng — những gì xảy ra ngay tại thời điểm lập quẻ. Một tiếng đồ vỡ, một con chim bay qua, một câu ai đó vừa nói, hướng người khách bước tới. Hai người cùng giờ nhận cùng một quẻ, nhưng ngoại ứng của họ không giống nhau, và chính ngoại ứng cá biệt hoá quẻ chung đó.

Cần gọi đúng tên chuyện này: ngoại ứng là một lớp diễn giải của người đọc, không phải một phép tính. Nó không kiểm chứng được, không lặp lại được, và hai người đọc cùng một ngoại ứng có thể rút ra hai điều trái ngược. Đó là chỗ Mai Hoa dựa vào tay nghề người đọc nhiều nhất, và cũng là chỗ dễ tự đánh lừa mình nhất.

Phép này chạy thế nào trong công cụ

Trên trang gieo quẻ, chọn Mai Hoa rồi đưa số vào. Công cụ làm đúng ba phép chia đã nói ở trên — chia 8 hai lần, chia 6 một lần — tra số ra quái theo thứ tự Tiên Thiên, ghép thành quẻ, đánh dấu hào động rồi dựng quẻ biến. Toàn bộ chạy bằng JavaScript ngay trong trình duyệt; không có gì được gửi đi.

Việc công cụ không làm thay bạn là chọn số. Phần khó của Mai Hoa nằm ở chỗ quyết định lấy con số nào, và quyết định đó phải xong trước khi nhìn thấy kết quả. Nếu bạn muốn một phép có ngẫu nhiên thật thì dùng ba đồng xu; nếu đã có sẵn sáu hào thì dùng nhập quẻ thủ công; nếu muốn đọc bằng can chi thay vì bằng tượng quái thì xem Lục Hào. Bốn lối này đứng song song, không phải bốn bước nối tiếp — bài về cách gieo quẻ và đọc quẻ nói rõ hơn chỗ phân biệt này.

Hiểu lầm thường gặp

Hiểu lầm lớn nhất là tưởng Mai Hoa “chính xác hơn” phép đồng xu vì nó tính bằng công thức chứ không phụ thuộc may rủi. Hai chuyện này không dính gì đến nhau. Công thức chỉ đảm bảo rằng cùng đầu vào thì cùng đầu ra; nó không nói gì về việc đầu ra ấy có liên quan đến câu hỏi hay không. Một phép tất định vẫn có thể tất định ra một kết quả chẳng dính dáng gì — đúng như trường hợp hai người cùng giờ nhận cùng quẻ ở trên.

Hiểu lầm thứ hai: cho rằng có thể lấy “số bất kỳ” nghĩa là tự nghĩ ra hai con số trong đầu. Trong truyền thống, số phải đến từ bên ngoài — từ vật, từ tiếng, từ chữ viết sẵn — và quy tắc lấy phải chốt trước khi nhìn. Số tự nghĩ ra là số do người hỏi chọn, và khi người hỏi chọn đầu vào thì họ đang chọn luôn câu trả lời, chỉ là không biết mình đang chọn.

Hiểu lầm thứ ba, nhỏ hơn: dùng nhầm số năm dương lịch thay cho số địa chi của năm, hoặc dùng thứ tự bát quái Hậu Thiên thay cho Tiên Thiên. Cả hai đều cho ra một quẻ trông rất thật và hoàn toàn không phải quẻ của phép này. Đây là loại sai không báo lỗi, nên nó sống rất lâu.